Rahim (Endometrium) Kanseri Nedir?
Endometrium kanseri, rahmin iç yüzeyini döşeyen tabakadan (endometrium) gelişir. Bu kanser türlerinin %80'i düşük-orta dereceli endometrioid tip olarak sınıflanır ve genellikle daha iyi seyir gösterir; geri kalanı seröz, berrak hücreli veya yüksek dereceli endometrioid gibi daha agresif alt tiplerden oluşur [3].
Hastalık FIGO evreleme sistemine göre sınıflandırılır:
| Evre | Yayılım |
|---|---|
| I | Tümör rahimle sınırlı |
| II | Rahim ağzına (servikse) yayılmış |
| III | Pelvis içine, lenf düğümlerine veya vajinaya yayılmış |
| IV | Mesane, bağırsak veya uzak organlara yayılmış |
Ortanca tanı yaşı 64'tür; yaşam boyu risk genel popülasyonda %3'tür [2]. 2023 FIGO güncellemesiyle tümörün moleküler profili de evrelemeye dahil edilmiştir [4]. Bu profilleme, hangi hastaların ek tedaviye ihtiyaç duyacağını öngörmede klinik evrelemeyi tamamlar.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Endometrium kanserinin temel mekanizması, endometriumun uzun süreli ve karşılıksız — progesteron ile dengelenmemiş — östrojene maruz kalmasıdır [3]. Obezite bu maruziyetin en yaygın kaynağıdır: yağ dokusu östrojen üretir ve obez kadınlarda risk 3 katın üzerine çıkar [3].
Riski artıran faktörler
- Obezite: Kilolu kadınlarda risk 2 kat, obez kadınlarda 3 kat ve üzeri artar [3]
- Lynch sendromu: Yaşam boyu endometrium kanseri riski %40–60'a yükselir; genel popülasyondaki %3 ile karşılaştırıldığında belirgin biçimde yüksektir [4]
- Yalnızca östrojen içeren hormon replasman tedavisi (progesteron eklenmeden)
- Tamoksifen kullanımı: Meme kanseri tedavisinde kullanılan tamoksifen, endometriumda östrojenik etki gösterir [3]
- Erken adet başlangıcı veya geç menopoz: Toplam östrojen maruziyet süresini uzatır
- Hiç doğum yapmamış olmak (nulliparite)
- Tip 2 diyabet ve polikistik over sendromu
Klinik Gözlem
Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?
Endometrium kanserinin en sık ve en erken belirtisi anormal vajinal kanamadır. Özellikle şu durumlar değerlendirme gerektirir:
- Menopoz sonrası herhangi bir vajinal kanama — bir damla lekelenme bile
- Adet arası düzensiz kanama veya lekelenme
- Adet kanamasının belirgin biçimde artması veya uzaması
- Sulu, kanlı veya kötü kokulu vajinal akıntı
- İleri evrede: pelvik ağrı veya bası hissi, kilo kaybı
Klinik Teşhis Yaklaşımı
Endometrium kanseri şüphesinde ilk değerlendirme transvajinal ultrason ile endometrium kalınlığının ölçülmesidir; ancak kesin tanı her zaman endometrial biyopsiyle konur.
Değerlendirme basamakları
- 1. Transvajinal ultrason: Endometrium kalınlığı ölçülür. Menopoz sonrası dönemde 4 mm üzeri kalınlık ek değerlendirme gerektirir.
- 2. Endometrial biyopsi: Poliklinik koşullarında ince bir kateter (pipelle) ile rahim içinden doku örneği alınır. Anestezi genellikle gerekmez.
- 3. Histeroskopi: Biyopsi sonucu belirsizse veya rahim içinin doğrudan görüntülenmesi gerekiyorsa ince bir kamerayla rahim içi değerlendirilir ve hedefe yönelik biyopsi alınır.
- 4. Görüntüleme (MR, BT, PET-BT): Kanser tanısı doğrulandıktan sonra tümörün rahim duvarına ne kadar ilerlediğini ve lenf nodu tutulumunu belirlemek için kullanılır.
Tedavi Seçenekleri
Endometrium kanserinde tedavi kararını belirleyen üç temel değişken vardır: tümörün evresi, histolojik tipi ve 2023 FIGO güncellemesiyle evrelemeye dahil edilen moleküler profili [4].
Erken evre (Evre I–II, düşük risk)
Standart tedavi histerektomi (rahmin alınması) ve her iki yumurtalık ile tüplerin çıkarılmasıdır (bilateral salpingo-ooforektomi). Uygun hastalarda robotik cerrahi veya laparoskopik cerrahi ile minimal invaziv yaklaşım tercih edilir; açık cerrahiye göre daha az kan kaybı, kısa hastanede kalış süresi ve hızlı iyileşme sağlar.
Sentinel (öncü) lenf nodu biyopsisi ile lenf nodu tutulumu değerlendirilir; tutulum saptanmazsa kapsamlı lenf nodu çıkarımına gerek kalmaz.
Erken evre, yüksek risk (agresif alt tipler veya derin kas tutulumu)
Cerrahiye ek olarak kemoterapi ve/veya radyoterapi (adjuvan tedavi) planlanabilir. Tedavi kararı tümörün moleküler profiline göre bireyselleştirilir [4].
İleri evre (Evre III–IV)
Tedavi planı hastaya göre bireyselleştirilir; bazı olgularda önce kemoterapi ile tümör küçültülür ve ardından cerrahi uygulanır, bazılarında cerrahi sonrası kemoterapi ve/veya radyoterapi planlanır. Süreç jinekolog onkolog, radyasyon onkoloğu ve tıbbi onkoloğun birlikte yürüttüğü multidisipliner bir çerçevede ilerler.
Doğurganlık koruyucu seçenek
Evre IA, düşük dereceli (Grade 1) endometrioid tipte ve çocuk sahibi olmak isteyen genç hastalarda progestin (hormon) tedavisi değerlendirilebilir. Bu yaklaşımda histeroskopi ile düzenli endometrial değerlendirme yapılır; tedavi yanıtı alındıktan sonra gebelik planlanır.
İlk Ziyaret Beklentisi
Anormal vajinal kanama, kalın endometrium bulgusu veya başka bir nedenle başvurduğunuzda ilk ziyarette genellikle şu adımlar izlenir:
- 1. Ayrıntılı öykü: Kanamanın başlangıcı, süresi ve sıklığı; menopoz durumunuz; ailede kanser öyküsü (özellikle Lynch sendromu); obezite, diyabet gibi ek risk faktörleri.
- 2. Jinekolojik muayene ve transvajinal ultrason: Endometrium kalınlığı ve rahim içi yapı değerlendirilir.
- 3. Endometrial biyopsi (gerekirse): Ultrason bulguları ek değerlendirme gerektiriyorsa genellikle aynı seansta poliklinik koşullarında yapılır.
- 4. Sonraki adım: Biyopsi sonucu genellikle 7–10 gün içinde çıkar; sonuca göre ek görüntüleme veya tedavi planı birlikte değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
Hayır, menopoz sonrası kanamaların en sık nedeni rahim iç tabakasının incelmesidir (endometrial atrofi). Ancak menopoz sonrası kanama yaşayan kadınların %10'unda endometrium kanseri saptanır [3]. Miktarı ne olursa olsun — tek bir lekelenme bile — menopoz sonrası kanama değerlendirilmelidir; erken tanı tedavi başarısını doğrudan etkiler.