Histeroskopi Nedir ve Hangi Durumda Uygulanır?
Histeroskopinin diğer jinekolojik işlemlerden farkı, tanı ile tedavinin çoğu zaman aynı ana denk gelmesidir: kamera rahim içine ulaştığında sorun hem görülür hem çıkarılır. İşlem iki biçimde uygulanır ve ikisi arasındaki asıl fark anestezidir.
| Tür | Amaç | Anestezi |
|---|---|---|
| Operatif (tedavi amaçlı) histeroskopi | Polip çıkarma, miyom çıkarma, yapışıklık açılması, perde kesimi | Anestezi altında |
| Tanısal (tanı amaçlı) histeroskopi | Rahim içinin görülmesi, hedefe yönelik doku örneği alınması | Anestezi uygulanmaz |
Hangisinin uygulanacağını, hastanın histeroskopiye hangi basamaktan geldiği belirler. Rahim içi polip şüphesinde ilk tetkik transvajinal ultrasondur; kılavuzlar ultrasonda polip görülen ve çıkarılmasından fayda görecek hastaların doğrudan histeroskopiye, çıkarma planıyla yönlendirilmesini önerir [6]. Yani çoğu hastada tanı histeroskopiden önce konmuştur ve histeroskopi tedavinin kendisidir.
Tanı amaçlı histeroskopi ise ultrason ve doku örneğinin soruyu kapatamadığı durumlara kalır. Kılavuzlar bu işlemi özellikle poliklinikte alınan doku örneğinin başarısız olduğu veya sonuç vermediği durumlarda önerir [7]. Böyle bir durumda rahim içi doğrudan görülür ve şüpheli alandan hedefe yönelik örnek alınır. Anormal rahim kanaması nedeniyle değerlendirilen kadınlarda histeroskopinin tanısal duyarlılığı rahim içi polipte %95, rahim boşluğuna uzanan miyomda %97'dir [1].
Başlıca uygulama alanları
- Rahim iç tabakası polibi (endometrial polip):Histeroskopik polip çıkarma (polipektomi) hem sorunu giderir hem de kesin tanıyı sağlar; 1.004 hastalık bir seride hastaların %64'ünde şikâyetler düzelmiş, menopoz öncesi grupta bu oran %85 olmuştur [2].
- Rahim boşluğuna uzanan (submukozal) miyom: Rahim içine doğru büyüyen miyomlar histeroskopik yolla çıkarılır; belirtilerin düzelme oranı %94'tür [5].
- Rahim içi yapışıklık (Asherman sendromu): Yapışıklıklar histeroskopi eşliğinde açılır ve rahim boşluğu yeniden oluşturulur.
- Rahim içi perde (septum): Rahim boşluğunu ikiye bölen perde histeroskopik olarak kesilir.
- Anormal rahim içi kanama: Ultrasonda net açıklanamayan kanamada rahim içi doğrudan değerlendirilir ve gerektiğinde hedefe yönelik örnek alınır.
- Kalın endometrium ve rahim (endometrium) kanseri değerlendirmesi: Alınan doku örneği belirsiz kaldığında rahim içi doğrudan görülür. Erken evre rahim kanserinde doğurganlık koruyucu tedavi sürecinde takip aracı olarak da kullanılır.
Klinik Gözlem
Kimler İçin Uygundur?
Histeroskopinin sınırı nettir: kamera yalnızca rahim boşluğunun içine ulaşır. Rahim duvarının içinde veya dışında kalan sorunlar bu yolla çıkarılamaz; onlar için laparoskopik cerrahi gerekir.
Yukarıda sayılan durumların yanı sıra tekrarlayan düşük ve açıklanamayan kısırlık olgularında rahim boşluğunun değerlendirilmesi, erken evre rahim kanserinde doğurganlık koruyucu tedavinin takibi de histeroskopiyle yapılır.
İşlem uygulanmaması gereken durumlar
- Aktif pelvik enfeksiyon (rahim içi veya rahim ağzı iltihabı)
- Bilinen gebelik — işlem öncesi gebelik makul ölçüde dışlanmalıdır [4]
- Rahim ağzı kanseri (tümör üzerinden geçiş riski)
- Kontrol altına alınamayan aktif kanama (görüntüleme kalitesini düşürür)
Tedavi Öncesi Hazırlık
- Zamanlama: Düzenli adet gören kadınlarda, kanama bittikten sonraki ilk hafta (adet döngüsünün erken evresi) görüntüleme kalitesi açısından en uygun dönemdir [4].
- Açlık: Tedavi amaçlı histeroskopi anestezi altında yapıldığından işlem öncesi belirtilen süre boyunca aç kalınır. Tanı amaçlı histeroskopide açlık gerekmez.
- Ağrı yönetimi: Anestezi uygulanmayan tanı amaçlı histeroskopide ağrı kesici kullanılır. Bu işlemde histeroskopun spekulum kullanılmadan ilerletilmesi de düşünülebilir; çalışmalar bu tekniğin işlem ağrısını belirgin biçimde azalttığını göstermiştir [4]. Anestezi altında yapılan işlemlerde ağrı zaten hissedilmez.
- İlaç bilgilendirmesi: Kan sulandırıcı kullanılıyorsa hekim bilgilendirilir; tedavi amaçlı işlemlerde kesilmesi gerekebilir.
- Bilgilendirme: İşlemin kapsamı, olası bulgu ve müdahaleler, riskler ve iyileşme süreci anlatılır; yazılı onam alınır.
Adım Adım İşlem Süreci
- 1. Hazırlık ve anestezi: Hasta jinekolojik muayene pozisyonuna alınır; tedavi amaçlı işlemlerde anestezi uygulanır.
- 2. Rahim ağzının hazırlanması: Gerektiğinde rahim ağzı hafifçe genişletilir. İnce çaplı histeroskoplarda genişletme gerekmeyebilir ve histeroskop spekulum kullanılmadan doğrudan ilerletilebilir.
- 3. Histeroskopun yerleştirilmesi: Histeroskop rahim ağzından geçirilerek rahim boşluğuna ilerletilir.
- 4. Genişletici sıvının verilmesi: Rahim boşluğu serum fizyolojik veya uygun bir sıvıyla doldurularak görüş alanı oluşturulur.
- 5. Rahim içinin incelenmesi: Rahim iç yüzeyi, tüp ağızları ve olası hastalık bulguları sistematik olarak değerlendirilir.
- 6. Müdahale: Polip, miyom veya perde saptanırsa aynı seansta çıkarılır; doku örneği gerekiyorsa şüpheli alandan hedefe yönelik alınır.
- 7. İşlemin tamamlanması: Histeroskop çıkarılır ve genişletici sıvı boşaltılır.
Tanı amaçlı histeroskopi genellikle 5–15 dakika sürer. Müdahale de yapılan işlemlerde süre, sorunun türü ve boyutuna göre 15–60 dakika arasında değişir.
İyileşme Süreci
Histeroskopi karına kesi gerektirmediğinden iyileşme süresi diğer jinekolojik ameliyatlara göre belirgin biçimde kısadır. Anestezi uygulanan hastalar da aynı gün taburcu olur.
| Ne zaman | Süre |
|---|---|
| Taburculuk | Aynı gün |
| İşe dönüş | Genellikle 3–4 gün |
| Cinsel ilişki ve tampon | 1–2 hafta |
| Ağır kaldırma ve yoğun egzersiz | 1–2 hafta |
Bu süreler genel bir çerçevedir. İşe ve normal aktivitelere dönüş için hekiminizin onayını alın— yapılan müdahalenin kapsamına göre süre uzayabilir.
İşlem sonrası hafif kramp benzeri ağrı ve az miktarda vajinal kanama normal kabul edilir; bu belirtiler genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Kramp için ağrı kesici kullanılabilir.
Olası Riskler ve Dikkat Edilecekler
Histeroskopi düşük riskli bir işlemdir; müdahale içeren histeroskopide bile genel komplikasyon oranı %1'in altındadır [3].
- Kanama: Tedavi amaçlı histeroskopide en sık bildirilen komplikasyonlardan biridir (%2,4); ciddi kanama nadirdir ve genellikle işlem sırasında kontrol altına alınır [3].
- Rahim delinmesi (perforasyon): En sık görülenlerden bir diğeridir; görülme oranı %0,8–1,5'tir [3]. Çoğu delinme kendiliğinden iyileşir ve ek cerrahi müdahale gerektirmez.
- Rahim ağzı yırtığı: Rahim ağzı genişletilirken görülebilir ve en sık bildirilenler arasında sayılır [3].
- Sıvı yüklenmesi: Genişletici sıvının aşırı emilimi düşük oranda görülür (%5'in altında); işlem sırasında sıvı dengesi sürekli izlenir [3].
- Enfeksiyon: İşlem sonrası rahim içi enfeksiyon düşük oranda görülebilir; ateş veya kötü kokulu akıntı gelişirse hekime başvurulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Tedavi amaçlı histeroskopi bir cerrahi işlemdir ve anestezi altında yapılır; ancak karına kesi yapılmaz, işlemin tamamı rahim ağzından geçirilen kamerayla tamamlanır. Bu nedenle hastanede yatış gerekmez, aynı gün taburcu olursunuz ve dışarıdan görülebilecek bir yara izi kalmaz.