Rahim (Endometrium) Kanseri

Rahim (Endometrium) Kanseri Nedir?

Endometrium kanseri, rahmin iç yüzeyini döşeyen tabakadan (endometrium) gelişir. Bu kanserlerin %80'i endometrioid tiptir (Tip 1) ve bu grup genellikle daha iyi seyir gösterir; geri kalanı seröz ve berrak hücreli gibi daha agresif tiplerden oluşur (Tip 2). Endometrioid tümörlerin yüksek dereceli olanları da agresif tiplere yakın davranır [3].

Hastalık FIGO evreleme sistemine göre sınıflandırılır:

2023 FIGO güncellemesinde evre artık yalnızca tümörün ne kadar yayıldığına göre belirlenmiyor: tümörün tipi, derecesi, damar ve lenf kanallarına yayılımı ile moleküler profili de evrelemeye dahil edildi [4]. Bu nedenle rahimle sınırlı bazı tümörler artık Evre II olarak sınıflandırılıyor. Hangi hastaların ek tedaviye ihtiyaç duyacağı, bu ek bilgilerle birlikte daha güvenilir şekilde öngörülür.

Ortanca tanı yaşı 64'tür; yaşam boyu risk genel popülasyonda %3'tür [2].

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Endometrium kanserinin temel mekanizması, endometriumun uzun süreli ve karşılıksız (progesteron ile dengelenmemiş) östrojene maruz kalmasıdır [3]. Obezite bu maruziyetin en yaygın kaynağıdır: yağ dokusu östrojen üretir ve obez kadınlarda risk 3 katın üzerine çıkar [3].

Riski artıran faktörler

• Obezite: Kilolu kadınlarda risk 2 kat, obez kadınlarda 3 katın üzerine çıkar [3]
• Lynch sendromu: Yaşam boyu endometrium kanseri riski %40–60'a yükselir; genel popülasyondaki %3 ile karşılaştırıldığında belirgin biçimde yüksektir [4]
• Yalnızca östrojen içeren hormon tedavisi (progesteron eklenmeden)
• Tamoksifen kullanımı: Meme kanseri tedavisinde kullanılan tamoksifen, endometriumda östrojenik etki gösterir [3]
• Erken adet başlangıcı veya geç menopoz: Toplam östrojen maruziyet süresini uzatır
• Hiç doğum yapmamış olmak
• Tip 2 diyabet ve polikistik over sendromu

Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?

Endometrium kanserinin en sık ve en erken belirtisi anormal vajinal kanamadır. Özellikle şu durumlar değerlendirme gerektirir:

• Menopoz sonrası herhangi bir vajinal kanama — bir damla lekelenme bile
• Adet arası düzensiz kanama veya lekelenme
• Adet kanamasının belirgin biçimde artması veya uzaması
• Sulu, kanlı veya kötü kokulu vajinal akıntı
• İleri evrede: pelvik ağrı veya bası hissi, kilo kaybı

Klinik Teşhis Yaklaşımı

Endometrium kanseri şüphesinde değerlendirme transvajinal ultrasonla endometrium kalınlığının ölçülmesiyle başlar; ancak kesin tanı her zaman rahim içinden alınan biyopsi ile konur.

Değerlendirme basamakları

1. 1. Transvajinal ultrason: Endometrium kalınlığı ve rahim içi yapı değerlendirilir. Menopoz sonrası dönemde 4 mm üzeri kalınlık uzun yıllar biyopsi kararının eşiği olarak kullanılmıştır; güncel yaklaşımda bu eşik tek başına belirleyici değildir [6].
2. 2. Endometrial biyopsi: Menopoz öncesi hastalarda biyopsi, ultrason sonucuna bağlı olarak yapılır. Menopoz sonrası kanaması olan hastaların çoğunda ise, ultrason bulgusu ne olursa olsun ilk değerlendirmenin bir parçası olarak yapılır [6]. Poliklinik koşullarında rahim içinden doku örneği alınır; anestezi genellikle gerekmez.
3. 3. Histeroskopi: Biyopsi sonucu belirsizse veya rahim içinin doğrudan görüntülenmesi gerekiyorsa ince bir kamerayla rahim içi değerlendirilir ve hedefe yönelik biyopsi alınır.
4. 4. Görüntüleme (MR, BT, PET-BT): Kanser tanısı doğrulandıktan sonra tümörün rahim duvarına ne kadar ilerlediğini ve lenf nodu tutulumunu belirlemek için kullanılır.

Tedavi Seçenekleri

Endometrium kanserinde tedavi kararını belirleyen üç temel değişken vardır: tümörün evresi, hücre tipi (histolojik tip) ve 2023 FIGO güncellemesiyle evrelemeye dahil edilen molekül profili [4].

Erken evre (Evre I–II, düşük risk)

Standart tedavi histerektomi (rahmin alınması) ve her iki yumurtalık ile tüplerin çıkarılmasıdır. Uygun hastalarda robotik cerrahi veya laparoskopik cerrahi ile kapalı yaklaşım tercih edilir; açık cerrahiye göre hastanede kalış süresi kısalır ve enfeksiyon, pıhtı gibi komplikasyonlar daha az görülür [3].

Öncü lenf nodu biyopsisiyle lenf nodu tutulumu değerlendirilir; tutulum saptanmazsa kapsamlı lenf nodu çıkarımına gerek kalmaz [3].

Erken evre, yüksek risk (agresif alt tipler)

Cerrahiye ek olarak kemoterapi ve/veya radyoterapi planlanabilir. Tedavi kararı tümörün moleküler profiline göre bireyselleştirilir [4].

İleri evre (Evre III–IV)

Tedavi planı hastaya göre bireyselleştirilir; bazı olgularda önce kemoterapi ile tümör küçültülür ve ardından cerrahi uygulanır, bazılarında cerrahi sonrası kemoterapi ve/veya radyoterapi planlanır. Süreç jinekolog onkolog, radyasyon onkoloğu ve tıbbi onkoloğun birlikte yürüttüğü ortak bir çerçevede ilerler.

Doğurganlık koruyucu seçenek

Evre IA, düşük dereceli (Grade 1) endometrioid tipte ve çocuk sahibi olmak isteyen genç hastalarda hormon tedavisi değerlendirilebilir [3]. Bu yaklaşımda histeroskopi ile düzenli endometrial değerlendirme yapılır; tedavi yanıtı alındıktan sonra gebelik planlanır.

İlk Ziyaret Beklentisi

Anormal vajinal kanama, kalın endometrium bulgusu veya başka bir nedenle başvurduğunuzda ilk ziyarette genellikle şu adımlar izlenir:

1. 1. Ayrıntılı öykü: Kanamanın başlangıcı, süresi ve sıklığı; menopoz durumunuz; ailede kanser öyküsü (özellikle Lynch sendromu); obezite, diyabet gibi ek risk faktörleri.
2. 2. Jinekolojik muayene ve transvajinal ultrason: Endometrium kalınlığı ve rahim içi yapı değerlendirilir.
3. 3. Endometrial biyopsi: Menopoz sonrası kanamanız varsa genellikle aynı seansta, ultrasonla birlikte poliklinik koşullarında yapılır [6].
4. 4. Sonraki adım: Biyopsi sonucu genellikle 7–10 gün içinde çıkar; sonuca göre ek görüntüleme veya tedavi planı birlikte değerlendirilir.