Ele Gelen Kitle Nedir?
Pelvik kitle, jinekolojik muayenede veya hastanın kendi fark etmesiyle ortaya çıkan bir bulgudur. Kitle bazen yalnızca muayene veya ultrasonla saptanırken, büyük boyutlara ulaştığında karında gözle görülür şişlik veya elle hissedilen sertlik biçiminde kendini gösterir.
Kitle büyüdükçe karında şişkinlik, pelvik ağrı veya bası hissi ve sık idrara çıkma gibi yakınmalar eşlik edebilir. Birçok pelvik kitle, özellikle miyom, yıllarca belirti vermeden sessiz kalabilir.
Olası Nedenler
Karında veya pelviste ele gelen kitlelerin büyük çoğunluğu rahim kaynaklıdır; miyom, kadınlarda en sık saptanan pelvik tümördür [1].
İyi huylu nedenler (sık)
- Miyom: En sık pelvik kitle nedenidir. Menopoza girene kadar bir kadının miyomla karşılaşma olasılığı %50–70 arasındadır; ancak miyomların yalnızca %25–30'u belirgin yakınmaya neden olur [1]. Rahim dışına doğru büyüyen miyomlar (subserozal) karında elle hissedilen sertlik olarak ortaya çıkabilir.
- Over kistleri: Üreme çağında en sık fonksiyonel kistler görülür ve bunlar genellikle birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden geriler. ACOG'a göre, menopoz sonrası kadınlarda 10 cm'yi aşmayan basit kistlerin üçte ikisinden fazlası kendiliğinden kaybolmuştur [2].
- Rahim iç zarı hastalığı (endometriozis): Yumurtalıkta çikolata kisti (endometrioma) oluşturarak pelvik kitle biçiminde saptanabilir.
Onkolojik nedenler
- Yumurtalık kanseri: Pelvik veya karın kitlesi, özellikle ileri evrede en sık bulgulardan biridir. Erken evrede beş yıllık sağkalım oranı %93 iken ileri evrede bu oran %31'e düşer [3]. Kitleye karında şişkinlik, erken doyma ve karın içi sıvı birikimi eşlik edebilir.
- Rahim (endometrium) kanseri: İleri evrede rahmi belirgin biçimde büyüterek ele gelen kitle oluşturabilir; en sık belirtisi anormal vajinal kanama olduğundan genellikle kitle aşamasından önce tanı konur.
Değerlendirme Nasıl Yapılır?
Pelvik kitlenin değerlendirilmesinde muayene bulgusu tek başına yeterli değildir; kitlenin kaynağını, boyutunu ve iç yapısını netleştiren temel araç transvajinal ultrasondur [2].
İlk adımlar
- Jinekolojik ve karın muayenesi: Kitlenin yeri, boyutu, hareketliliği ve kıvamı değerlendirilir; sert, sabit veya düzensiz sınırlı kitleler ileri inceleme gerektirir.
- Gebelik testi: Üreme çağındaki bir kadında pelvik kitle saptandığında, klinik olarak uygunsa gebelik testi yapılır; çünkü kitlenin kendisi bir gebelik (rahim içi veya dış gebelik) olabilir ve bu durumda izlenecek yol tamamen farklılaşır [2].
Görüntüleme ve kan testleri
- Transvajinal ultrason: Kitlenin kaynağını (rahim, yumurtalık, tüp), iç yapısını (kistik, solid veya karışık) ve boyutunu belirler. Kitle pelvis dışına uzanıyorsa karın ultrasonu eklenir.
- CA-125 ölçümü: Yüzey dokusu kaynaklı (epitelyal) yumurtalık kanserlerinin %80'inde yükselir; ancak evre 1 hastaların yarısında normal kalır — normal bir CA-125 tek başına kanseri dışlamaz [4]. Pelvik kitlesi olan ve CA-125 değeri 35 U/mL'nin üzerinde bulunan bir kadında kanser olasılığı menopoz sonrası dönemde %40, menopoz öncesi dönemde %13'tür [4]. Menopoz öncesinde bu oranın düşük kalmasının nedeni, endometriozis ve miyom gibi iyi huylu durumların da CA-125'i yükseltebilmesidir [2].
Klinik Gözlem
Sık Sorulan Sorular
Hayır; kadınlarda ele gelen pelvik kitlelerin en sık nedeni miyomdur ve miyom iyi huylu bir tümördür. Basit kistlerde kötü huylu hastalık oranı %0–1'dir [2]. Kitlenin niteliği muayene ile değil görüntüleme ile belirlenir. Tanı kesinleşmeden kanser varsayımı yapılmamalıdır.