Karında / Pelviste Ele Gelen Kitle | Prof. Dr. İsmet Alkış

Name: Karında / Pelviste Ele Gelen Kitle | Prof. Dr. İsmet Alkış
Creator: Prof. Dr. İsmet Alkış

Ele Gelen Kitle Nedir?

Pelvik kitle, jinekolojik muayenede veya hastanın kendi fark etmesiyle ortaya çıkan bir bulgudur. Kitle bazen yalnızca muayene veya ultrasonla saptanırken, büyük boyutlara ulaştığında karında gözle görülür şişlik veya elle hissedilen sertlik biçiminde kendini gösterir.

Kitle büyüdükçe karında şişkinlik, pelvik ağrı veya bası hissi ve sık idrara çıkma gibi yakınmalar eşlik edebilir. Birçok pelvik kitle, özellikle miyom, yıllarca belirti vermeden sessiz kalabilir.

Olası Nedenler

Karında veya pelviste ele gelen kitlelerin büyük çoğunluğu rahim kaynaklıdır; miyom, kadınlarda en sık saptanan pelvik tümördür [1].

İyi huylu nedenler (sık)

Miyom: En sık pelvik kitle nedenidir. Menopoza dek kadınların %50–70'inde saptanır; ancak yalnızca %15–30'u belirgin yakınmaya yol açar [1]. Rahim dışına doğru büyüyen miyomlar (subserozal tip) karında elle hissedilen sertlik olarak ortaya çıkabilir.
Over kistleri: Üreme çağında en sık fonksiyonel kistler görülür; 10 cm'den küçük basit kistlerin üçte ikisinden fazlası kendiliğinden kaybolur [2].
Rahim iç zarı hastalığı (endometriozis): Yumurtalıkta çikolata kisti (endometrioma) oluşturarak pelvik kitle biçiminde saptanabilir.

Onkolojik nedenler

Yumurtalık kanseri: Pelvik veya karın kitlesi, özellikle ileri evrede en sık bulgulardan biridir. Erken evrede beş yıllık sağkalım %93 iken ileri evrede bu oran %31'e düşer [3]. Kitleye karında şişkinlik, erken doyma ve karın içi sıvı birikimi (asit) eşlik edebilir.
Rahim (endometrium) kanseri: İleri evrede rahmi belirgin biçimde büyüterek ele gelen kitle oluşturabilir; en sık belirtisi anormal vajinal kanama olduğundan genellikle kitle aşamasından önce tanı konur.

Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Pelvik kitlenin değerlendirilmesinde muayene bulgusu tek başına yeterli değildir; kitlenin kaynağını, boyutunu ve iç yapısını netleştiren temel araç transvajinal ultrasondur [2].

İlk adımlar

Jinekolojik ve karın muayenesi: Kitlenin yeri, boyutu, hareketliliği ve kıvamı değerlendirilir; sert, sabit veya düzensiz sınırlı kitleler ileri inceleme gerektirir.
Gebelik testi: Üreme çağındaki her kadında pelvik kitle saptandığında gebelik dışlanmalıdır [2].

Görüntüleme ve kan testleri

Transvajinal ultrason: Kitlenin kaynağını (rahim, yumurtalık, tüp), iç yapısını (kistik, solid veya karışık) ve boyutunu belirler. Kitle pelvis dışına uzanıyorsa karın ultrasonu eklenir.
CA-125 ölçümü: Yumurtalık kanserlerinin %80'inde yükselir; ancak erken evre hastalığın %50'sinde yüksek bulunur ve menopoz öncesi dönemde özgüllüğü düşüktür [2].

Klinik Gözlem

Karın muayenesinde kitle saptadığımda ilk değerlendirdiğim özellik kitlenin boyutu değil hareket edip etmediğidir: düzgün sınırlı, hareketli bir pelvik kitle çoğunlukla miyoma işaret ederken, düzensiz, sert ve sabit bir kitle — boyutu küçük olsa bile — ileri değerlendirme gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Hayır; kadınlarda ele gelen pelvik kitlelerin en sık nedeni miyomdur ve miyom iyi huylu bir tümördür. Cerrahi gerektiren yumurtalık kitlelerinin %13–21'inde kötü huylu hastalık saptanır [2]. Kitlenin niteliğini belirleyen elle muayene değil görüntülemedir; tanı kesinleşmeden kanser varsayımı yapılmamalıdır.

Miyom, rahmi 12 haftalık gebelik büyüklüğüne çıkaracak kadar büyüdüğünde karın muayenesinde elle saptanabilir hale gelir. Bu büyüklükteki miyomların çoğu iyi huyludur ve tedavi kararı boyuttan çok yarattığı yakınmalara (kanama, bası, ağrı) göre verilir. Menopoz sonrası beklenmedik büyüme gösteren miyom ise rahim kası tümörü (sarkom) açısından değerlendirilmelidir.

Etkisi kitlenin türüne ve konumuna bağlıdır. Rahim boşluğunu deforme eden miyomlar düşük ve kısırlık riskini artırabilirken, yumurtalık üzerindeki çikolata kisti (endometrioma) yumurtalık fonksiyonunu bozarak doğurganlığı olumsuz etkileyebilir. Gebelik planı olan kadınlarda tedavi yöntemi, örneğin miyomektomi ile rahmin korunması, doğurganlık hedefine göre belirlenir.

Pelvik kitlelerin çoğu ağrısızdır; miyomlar ve basit over kistleri sıklıkla sessiz kalır. Ağrı genellikle kitlenin çevre dokulara bası yapması, kendi etrafında dönmesi (torsiyon) veya içine kanama olması durumunda ortaya çıkar. Ani başlayan şiddetli pelvik ağrı, özellikle bilinen bir kitle varsa, yumurtalık dönmesi veya kist yırtılmasını düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir.