Rahim Ağzı Kanseri ve CIN Nedir?
Rahim ağzı kanseri, rahmi vajinaya bağlayan dar kanalın hücrelerinden gelişir. Kanserin hemen tüm vakalarında neden kalıcı HPV (insan papilloma virüsü) enfeksiyonudur [1]. Türkiye'de yılda 2.374 kadına rahim ağzı kanseri tanısı konulmaktadır [5].
Kanser gelişmeden önce hücreler yıllar içinde kademeli değişikliklere uğrar. Bu aşamadaki lezyon yalnızca rahim ağzının yüzey tabakasıyla sınırlıdır ve çevre dokuya yayılmamıştır; klinik pratikte CIN kısaltmasıyla anılır ve derinliğine göre üçe ayrılır:
| Derece | Hücre değişikliği | Doğal seyir |
|---|---|---|
| CIN 1 | Hafif değişiklik (displazi) — yalnızca alt tabaka hücrelerinde | ASC-US ile birlikte %70'i 6 yıl içinde kendiliğinden geriler [3] |
| CIN 2 | Orta düzey değişiklik — tabakanın yarısını aşar | Bir kısmı geriler, bir kısmı ilerler; bireysel değerlendirme gerekir |
| CIN 3 | İleri düzey değişiklik — tüm tabaka tutulmuş | Tedavi edilmezse önemli bir bölümü yıllar içinde kansere ilerler [3][6] |
CIN henüz kanser değildir; ancak CIN 3 tedavi edilmezse kanser gelişme riski yüksektir. Bu riskin tedaviyle ne kadar değiştiği ölçülmüştür: tedavi edilmeden izlenen kadınların önemli bir bölümünde yıllar içinde kanser gelişirken, yeterli tedavi uygulananlarda 30 yıllık kanser riski %0,7'de kalmıştır [6]. Düzenli taramanın amacı lezyonları bu aşamada yakalayıp tedavi etmektir.
Kanser çevre dokulara yayıldığında hastalık FIGO evreleme sistemine göre sınıflandırılır [4]:
| Evre | Yayılım |
|---|---|
| I | Tümör rahim ağzıyla sınırlı |
| II | Rahim ağzı dışına yayılmış, ancak pelvis duvarına veya vajinanın alt üçte birine ulaşmamış |
| III | Vajina alt bölümüne, pelvis duvarına veya lenf nodlarına yayılmış |
| IV | Mesane/rektuma veya uzak organlara yayılmış |
Ortanca tanı yaşı 50'dir; vakaların dörtte biri 35–44 yaş arasında saptanır [2].
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonundan kaynaklanır; HPV tip 16 ve 18, vakaların yaklaşık %76'sını oluşturur [1]. HPV kadınların büyük çoğunluğunda geçici bir enfeksiyondur ve enfeksiyonların çoğu 1–2 yıl içinde kendiliğinden temizlenir [3]; ancak enfeksiyon kalıcı hale geldiğinde CIN ve ardından kanser riski artar.
Riski artıran faktörler
- Kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonu
- Tarama yaptırmamak: Türkiye'de 30–65 yaş arası kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi ücretsiz sunulur; taramayı atlayan kadınlarda risk belirgin artar [5]
- Bağışıklık sistemi baskılanması: HIV pozitifliği riski 6 kat artırır [1]
- Erken yaşta cinsel ilişki ve çok sayıda cinsel partner
- Sigara kullanımı
- Uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımı (5 yıl ve üzeri)
- Çok sayıda doğum
Klinik Gözlem
Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?
Rahim ağzı kanseri erken evrede genellikle belirti vermez; belirtiler ortaya çıktığında bile adet düzensizliği veya enfeksiyon ile karıştırılabilir. Şu durumlar değerlendirme gerektirir:
Klinik Teşhis Yaklaşımı
Rahim ağzı kanserinin tanı süreci, tarama testindeki anormal bulguyla veya doğrudan belirtiyle başvuruyla başlar; kesin tanı her zaman biyopsiyle konur.
Değerlendirme basamakları
- 1. HPV testi ve smear (Pap testi): Tarama amaçlı kullanılır. HPV pozitifliği veya anormal smear sonucu saptanırsa bir sonraki adıma geçilir.
- 2. Kolposkopi ve biyopsi: Rahim ağzı büyütülerek incelenir; şüpheli alanlardan doku örneği alınır. CIN derecesi ve invaziv kanser varlığı patolojik incelemeyle belirlenir.
- 3. Konizasyon (rahim ağzından koni biçiminde parça alma): Kolposkopide yeterli bilgi elde edilemezse veya rahim ağzı kanalının içinin değerlendirilmesi gerekiyorsa tanı amacıyla yapılır.
- 4. İleri görüntüleme (MR, BT, PET-BT): İnvaziv kanser saptandığında hastalığın yaygınlığını belirlemek ve evrelemek için kullanılır.
Tedavi Seçenekleri
Tedavi, hastalığın CIN aşamasında mı yoksa invaziv kanser aşamasında mı olduğuna ve evreye göre planlanır.
CIN (kanser öncüsü lezyonlar)
CIN 1 genellikle takiple izlenir; kendiliğinden gerileme oranı yüksektir. CIN 2 ve CIN 3 tedavi gerektirir:
- LEEP: Rahim ağzındaki anormal doku ince bir tel halka ile çıkarılır; poliklinik koşullarında lokal anestezi altında uygulanır.
- Konizasyon: Daha geniş veya derin lezyonlarda rahim ağzından koni biçiminde doku çıkarılır. Hem tanısal hem tedavi amaçlıdır; çocuk sahibi olmak isteyen hastalarda rahmi koruyan bir seçenektir.
Erken evre kanser (Evre IA–IB)
- Evre IA1: Konizasyon tek başına yeterli olabilir; doğurganlık isteği yoksa basit histerektomi uygulanabilir.
- Evre IA2–IB2: Radikal histerektomi (rahimle birlikte rahim ağzının, çevresindeki dokuların ve vajinanın üst kısmının çıkarılması) ve pelvik lenf nodu değerlendirmesi standart tedavidir. Erken evre rahim ağzı kanserinde radikal histerektominin standart yolu açık ameliyattır [4]. 2018'de yayımlanan geniş bir randomize çalışmada (LACC) kapalı yöntemle yapılan ameliyatta hastalıksız sağkalım oranı daha düşük bulunmuştur [8]. Kapalı yöntemin belirli hastalarda uygulanıp uygulanamayacağını araştıran çalışmalar sürmektedir. Bu araştırmalar sonuçlanana kadar standart prosedür açık ameliyat yapılmasıdır.
- Doğurganlığı koruyan seçenek: Çocuk sahibi olmak isteyen genç hastalarda, tümör 2 cm'yi aşmıyorsa radikal trakelektomi (rahim ağzının çıkarılması, rahmin korunması) değerlendirilebilir [4].
İleri evre kanser (Evre IB3 ve üzeri)
Eş zamanlı kemoradyoterapi (sisplatin bazlı kemoterapi ile birlikte uygulanan radyoterapi) standart tedavidir [4]. Süreç radyasyon onkoloğu, tıbbi onkolog ve jinekolog onkoloğun birlikte karar verdiği bir çerçevede yürütülür.
İlk Ziyaret Beklentisi
Anormal smear sonucu, HPV pozitifliği veya bir belirti nedeniyle başvurduğunuzda ilk ziyarette genellikle şu adımlar izlenir:
- 1. Ayrıntılı öykü: Tarama geçmişiniz, HPV aşısı durumunuz, belirtilerinizin başlangıcı ve süresi, ailede kanser öyküsü.
- 2. Jinekolojik muayene: Rahim ağzının gözle ve elle değerlendirilmesi.
- 3. Kolposkopi (gerekirse): Anormal tarama sonucu varsa genellikle aynı seansta yapılır; rahim ağzı büyütülerek incelenir ve gerekirse biyopsi alınır.
- 4. Sonraki adım: Biyopsi sonucu genellikle 7–10 gün içinde çıkar; sonuca göre takip planı veya tedavi seçenekleri birlikte değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
Hayır, CIN henüz kanser değildir. CIN 1 çoğu zaman tedavi gerektirmeden kendiliğinden geriler; CIN 2 ve CIN 3 ise LEEP veya konizasyon ile kanser oluşmadan tedavi edilebilir. Tedavi sonrası takip uzun sürelidir: 6., 18. ve 30. ayda HPV testi yapılır, üçü de negatif çıkarsa aralık 3 yıla uzar ve izlem en az 25 yıl devam eder [7].